ايرج افشار
328
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
نگار در و ديوار ايوان است كه با وجود آنكه از دورهء منتهى تنزل سلسلهء صفويّه به يادگار مانده از بهترين آثار صنعت آن ايام به شمار مىرود و از جميع جهات چه از جهت خط و نقاشى و چه از حيث كاشىكارى و طرز بنا يكى از عاليترين ابنيهء ايرانى است . [ 55 ] قسمت خارجى گنبد مدرسهء چهارباغ هم كاشىكارى عالى خوشنمايى داشته كه امروز به كلى ريخته است . در ايامى كه روسها بر اثر توسعهء دامنهء جنگهاى بينالمللى به ايران اصفهان را تحت استيلاى نظامى خود گرفته بودند براى تعمير اين قسمت به چهارچوببندى شروع كردند ، ولى چندان وقتى دوام نكردند كه اين كار را به انجام رسانند و هنوز آن چهارچوببندىها باقى است و امر عجيب كه ميزان منفعتپرستى و بىذوقى بعضى از همشهريان كوتاهنظر ما را مىرساند اينكه جماعتى از متوليّان تاكنون يكى دوبار درصدد برآمدهاند همين چهارچوببندى را خراب كنند و چوبهاى آن را به مصرف برسانند . حالا بايد سنجيد كه آيا همّت شاه سلطان حسين يعنى نالايقترين سلاطين صفويّه بيشتر بوده است يا همّت اينگونه مردم حريص خالى از ذوق و عاطفه . 17 - فرحآباد و جلفا شهر اصفهان و حوالى آن اصلا جزء بلوكى است كه بلوك جى خوانده مىشود و آن را به توسط زايندهرود به دو قسمت تقسيم مىكنند . قطعهء شمالى را كه در شمال رودخانه است مطلقا جى و قطعهء جنوبى را « برزرود جى » مىگويند . برزرود جى از طرف شمال محدود است به رودخانه و از جنوب به كوه صفه و هزاردره و از طرفين مشرق و مغرب به بلوك ديگر اصفهان . اين قطعه مشتمل است بر چهارباغ بالا و باغ عباسآباد يعنى هزار جريب و باغ سعادتآباد و عمارات هفت دست و آينهخانه و نمكدان و تخته فولاد و جلفاى ارامنه و قريهء فرحآباد و غيره ، و راه اصفهان به شيراز از ميان آن مىگذرد . فرحآباد قريهاى بوده است از برزرود جى در جنوبغربى زايندهرود بين قريهء مارنان و دستگرد كه آن را شاه سلطان حسين بنا كرده و امرى را كه محرّك اين اقدام شمردهاند زياد شدن جمعيت شهر در آن ايام بوده [ 56 ] كه بالاخره پادشاه را